اختلال در جدایی دو هواپیما در فرودگاه جانداکوت؛ اهمیت رعایت دقیق دستورات مراقبت پرواز

بر اساس گزارش نهایی منتشرشده توسط اداره ایمنی حمل‌ونقل استرالیا (ATSB)، در جریان بازگشت دو هواپیمای آموزشی به فرودگاه جانداکوت، فاصله جدایی میان آن‌ها به‌دلیل عدم دریافت کامل یک دستور اصلاحی از سوی برج مراقبت پرواز کاهش یافت.

شرح رویداد
یک خلبان تک‌پرواز دانشجویی در حال بازگشت به جانداکوت با هواپیمای دوموتوره Piper PA-44 Seminole (به‌ثبت VH-KZJ) بود، درحالی‌که هم‌زمان یک Cessna 172 (به‌ثبت VH-ZER) نیز از منطقه آموزشی به سمت فرودگاه در حال تقرب بود.

مراقبت پرواز (ATC) ابتدا به خلبان Seminole که سرعت بیشتری داشت، دستور داد تا از Cessna عبور کند. اما چون این عبور پیش از ورود به سرکل انجام نشد، کنترلر دستور را اصلاح کرد و به خلبان Seminole گفت که «از Cessna پیروی کند» (follow the Cessna).

به گفته استوارت مک‌لئود، مدیر ایمنی حمل‌ونقل ATSB، خلبان Seminole به‌احتمال زیاد به‌دلیل دریافت هم‌زمان یک هشدار ترافیک ناگهانی در کابین، بخش پایانی این دستور اصلاحی را متوجه نشد. در نتیجه، Seminole طبق دستور اولیه عمل کرد و از Cessna عبور نمود که این امر موجب کاهش فاصله جدایی میان دو هواپیما شد.

نقطه‌ضعف در بازخوانی دستور
بازخوانی (readback) خلبان از دستور اصلاحی ATC ناقص بود و بخش کلیدی آن — یعنی دستور «پیروی کردن» — در بازخوانی ذکر نشد. کنترلر نیز این نقص را اصلاح نکرد، چرا که طبق مفاد دفترچه راهنمای خدمات مراقبت پرواز (MATS)، بازخوانی دستورات ترتیب‌بندی (sequencing) به‌صراحت الزامی نبود.

مک‌لئود تأکید کرد که این موضوع یک فرصت ازدست‌رفته برای رفع مشکل بود و هیچ اطمینانی از درک صحیح این بخش ایمنی-حیاتی توسط خلبان فراهم نکرد.

اقدامات اصلاحی
شرکت Airservices Australia پس از بررسی این رویداد، بازنگری در MATS و مستندات مرتبط با انتشارات اطلاعات هوانوردی (AIP) را در دستور کار قرار داده تا دستور «follow» نیز به فهرست مواردی که بازخوانی آن‌ها الزامی است، افزوده شود.

پیام ایمنی
ATSB بر لزوم درک وضعیتی دقیق و مشترک میان خلبانان و مراقبت پرواز، به‌ویژه در زمان تغییر برنامه‌ها، تأکید کرد. ترتیب‌بندی هواپیماها یک مؤلفه ایمنی-حیاتی برای تضمین جدایی است و باید برای همه طرفین بدون ابهام باشد. خلبانان در صورت هرگونه تردید باید از کنترلر تأییدیه بخواهند، و کنترلرها نیز در صورت شک، باید از درک صحیح خلبانان نسبت به دستورات ترتیب‌بندی اطمینان حاصل کنند.

منبع: اداره ایمنی حمل‌ونقل استرالیا (ATSB) — گزارش شماره AO-2025-033