اعتراض قانون‌گذاران آمریکا به استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت ترافیک هوایی
نگرانی درباره ارزیابی ایمنی، آموزش کنترلرها و مسئولیت‌پذیری در استفاده از سامانه SMART
گروهی متشکل از ۲۵ قانون‌گذار آمریکایی از اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) خواسته‌اند استفاده از سامانه هوش مصنوعی SMART در مدیریت ترافیک هوایی منطقه واشنگتن را تا زمان ارائه اطلاعات شفاف درباره ارزیابی‌های ایمنی، آموزش کارکنان و سازوکار نظارتی آن متوقف کند. این درخواست در حالی مطرح شده که FAA استفاده محدود از این سامانه را از ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز کرده است.
به گزارش منابع خبری آمریکایی، گروهی از قانون‌گذاران کنگره ایالات متحده با ابراز نگرانی درباره نحوه استقرار سامانه هوش مصنوعی Strategic Management of Airspace, Routes, and Trajectories (SMART)، خواستار توقف موقت استفاده از آن تا زمان پاسخ‌گویی FAA و وزارت حمل‌ونقل آمریکا به پرسش‌های مرتبط با ایمنی و نظارت شده‌اند.
این سامانه در سه فرودگاه مهم منطقه واشنگتن شامل فرودگاه ملی رونالد ریگان (DCA)، فرودگاه بین‌المللی دالس واشنگتن (IAD) و فرودگاه بین‌المللی بالتیمور/واشنگتن (BWI) به‌کار گرفته شده است.
SMART چگونه کار می‌کند؟
سامانه SMART با تحلیل حدود ۲۰۰ جریان داده، از جمله اطلاعات هواشناسی، برنامه پرواز شرکت‌های هواپیمایی، مسیرهای پروازی، تقاضای ترافیک و محدودیت‌های عملیاتی، تلاش می‌کند ازدحام احتمالی و اختلال در جریان ترافیک هوایی را پیش‌بینی کند.
هدف این فناوری، ارائه پیشنهادهایی برای تنظیم زمان‌بندی پروازها و مدیریت بهتر جریان ترافیک پیش از گسترش تأخیرهاست. بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی مقام‌های آمریکایی، SMART مستقیماً هواپیماها را کنترل نمی‌کند؛ بلکه پیشنهادهای تحلیلی و عملیاتی را در اختیار متخصصان مدیریت ترافیک قرار می‌دهد و اختیار تصمیم‌گیری نهایی همچنان در اختیار عوامل انسانی است.
سه محور اصلی اعتراض
قانون‌گذاران آمریکایی سه حوزه را برای بررسی دقیق‌تر این سامانه مطرح کرده‌اند:
- ارزیابی ایمنی: انتشار اطلاعات مربوط به آزمون‌های پیش از بهره‌برداری و عملکرد سامانه در شرایطی مانند آب‌وهوای نامساعد یا ازکارافتادن تجهیزات.
- آموزش و مشارکت کارکنان: روشن‌شدن میزان مشارکت کنترلرهای ترافیک هوایی، اتحادیه‌های حرفه‌ای، مسئولان فرودگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی در طراحی، ارزیابی و استقرار سامانه و همچنین آموزش‌های ارائه‌شده به کارکنان.
- نظارت و مسئولیت‌پذیری: مشخص‌شدن معیارهای ارزیابی عملکرد، شرایط لازم برای توسعه استفاده از سامانه و مسئولیت نهادهای مرتبط در صورت نقش‌آفرینی پیشنهادهای هوش مصنوعی در یک رویداد ایمنی.
به گفته قانون‌گذاران، استقرار فناوری جدید بدون شفافیت کافی درباره نحوه ارزیابی، آموزش کاربران و سازوکار نظارت انسانی می‌تواند در محیطی که از پیش با پیچیدگی عملیاتی و فشار کاری مواجه است، پرسش‌های مهمی درباره ایمنی ایجاد کند.
چالش مهم؛ اعتماد به پیشنهادهای خودکار
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده، پدیده «سوگیری اتوماسیون» (Automation Bias) است؛ وضعیتی که در آن افراد ممکن است بیش از اندازه به توصیه‌های یک سامانه خودکار اعتماد کنند و ارزیابی مستقل خود را کمتر مورد توجه قرار دهند.
این موضوع در مراقبت پرواز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا تصمیم‌گیری عملیاتی باید بر پایه وضعیت واقعی ترافیک، محدودیت‌های فضای هوایی، شرایط جوی و قضاوت حرفه‌ای کارکنان انجام شود. حتی اگر سامانه صرفاً نقش مشورتی داشته باشد، نحوه ارائه پیشنهادها و میزان اتکای کاربران به آن می‌تواند بر فرایند تصمیم‌گیری اثر بگذارد.
قانون‌گذاران همچنین خواستار روشن‌شدن نحوه ارزیابی اولیه ۹۰روزه سامانه و معیارهایی شده‌اند که پیش از گسترش آن به مناطق دیگر آمریکا باید احراز شوند. مهلت اعلام‌شده برای پاسخ FAA به پرسش‌های مطرح‌شده، ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ است.
هوش مصنوعی؛ فرصت عملیاتی یا چالش جدید ایمنی؟
پرونده SMART بار دیگر نشان می‌دهد که ورود هوش مصنوعی به صنعت هوانوردی صرفاً موضوعی فناورانه نیست. ارزیابی مستقل ایمنی، آموزش مناسب کارکنان، حفظ اختیار عملیاتی انسان، امکان بررسی و رد پیشنهادهای سامانه و تعیین مسئولیت در صورت بروز خطا، از جمله موضوعاتی هستند که باید هم‌زمان با توسعه این فناوری مورد توجه قرار گیرند.
مسئله اصلی، لزوماً استفاده یا عدم استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ بلکه این است که فناوری جدید تحت چه ضوابطی، با چه سطحی از اعتبارسنجی و با چه سازوکار نظارتی وارد محیط حساس مراقبت پرواز می‌شود.
منابع: Queen City News، بیانیه رسمی دفتر سناتور کریس ون هالن و گزارش تخصصی AVweb؛ اکتبر ۲۰۲۶.
