اتوماسیون در مراقبت پرواز؛ چرا کاهش بار کاری کنترلرها لزوماً از همان ابتدا اتفاق نمیافتد؟
بررسی یک گزارش جدید درباره تجربه FAA نشان میدهد ورود فناوریهای جدید به سامانههای کنترل ترافیک هوایی، اگرچه با هدف کاهش بار کاری و افزایش بهرهوری انجام میشود، اما در مرحله گذار میتواند خود به عاملی برای افزایش فشار کاری کنترلرها تبدیل شود.
به گزارش جامعه متخصصین مراقبت پرواز ایران، وبسایت تخصصی Leeham News در گزارشی به قلم «وینسنت ای. بیانکو سوم»، از کارکنان باسابقه سازمان هوانوردی فدرال آمریکا (FAA)، به یکی از چالشهای کمتر مورد توجه در فرآیند نوسازی سامانههای کنترل ترافیک هوایی پرداخته است: اتوماسیون لزوماً در نخستین مرحله، بار کاری کنترلر را کاهش نمیدهد.
بر اساس این گزارش، تجربه استقرار سامانههای جدید در محیطهای عملیاتی نشان میدهد که فرآیند گذار میتواند برای مدت قابل توجهی نیازمند آموزش، سازگاری، اجرای همزمان سامانههای قدیم و جدید، حضور تیمهای فنی و تغییر در رویههای کاری باشد. در چنین شرایطی، کنترلر همچنان باید ترافیک زنده را مدیریت کند، در حالی که فرآیند نصب و راهاندازی تجهیزات جدید نیز در همان محیط عملیاتی در جریان است.
۱۱ هزار برنامه؛ یک چالش برای نوسازی ATC آمریکا
این موضوع در حالی مطرح میشود که دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) نیز در گزارشی که ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، نسبت به نحوه برنامهریزی پروژه نوسازی سامانههای کنترل ترافیک هوایی FAA ابراز نگرانی کرده است.
بر اساس گزارش GAO، FAA در فاز نخست برنامه موسوم به Brand New Air Traffic Control System (BNATCS) با ۱۱٬۳۸۹ پروژه و برنامه زمانبندی مجزا روبهرو است، اما این برنامهها هنوز در قالب یک برنامه زمانبندی جامع و یکپارچه قرار نگرفتهاند.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر مشخص میشود که چند پروژه مختلف نیازمند حضور تیمهای فنی در یک مرکز کنترل یا سایت عملیاتی باشند. در صورت نبود هماهنگی مناسب، یک مرکز ممکن است در فاصله زمانی کوتاه چندین بار درگیر عملیات نصب، تغییر یا آزمایش تجهیزات شود؛ در حالی که فعالیت عملیاتی کنترل ترافیک هوایی باید بدون توقف ادامه داشته باشد.
برای نمونه، GAO به یک مرکز در سنتلوئیس اشاره کرده است که طبق برنامه، عملیات آمادهسازی برای نصب یک سامانه جدید سوئیچ صوتی در آوریل ۲۰۲۷ انجام خواهد شد و حدود هشت ماه بعد، تیم دیگری برای آمادهسازی تجهیزات نمایش اطلاعات به همان مرکز مراجعه خواهد کرد. از نگاه GAO، هماهنگی بهتر این پروژهها میتواند میزان اختلال در فعالیت کنترلرها را کاهش دهد.
اتوماسیون؛ از «ابزار کاهش بار کاری» تا «بار کاری دوره گذار»
نکته مهم مطرحشده در این گزارش آن است که نباید صرفاً نتیجه نهایی یک فناوری را با شرایط زمان استقرار آن مقایسه کرد.
یک سامانه جدید ممکن است در بلندمدت با خودکارسازی بخشی از وظایف، ارائه اطلاعات بهتر و کاهش برخی فعالیتهای تکراری، بار کاری کنترلر را کاهش دهد؛ اما دوره استقرار و انتقال میتواند شرایط متفاوتی ایجاد کند.
در این دوره، کنترلر ممکن است با چند چالش بهصورت همزمان مواجه باشد:
- کار با سامانههای قدیمی و جدید؛
- یادگیری قابلیتها و رویههای جدید؛
- مواجهه با تغییر در رابطهای کاربری و نمایش اطلاعات؛
- حضور و فعالیت تیمهای فنی در محیط عملیاتی؛
- تغییر رویهها و نیاز به آموزش مجدد؛
- و در نهایت، ادامه مدیریت ترافیک واقعی در تمام این مراحل.
به همین دلیل، موفقیت یک پروژه اتوماسیون ATC تنها به عملکرد فنی نرمافزار یا تجهیزات جدید وابسته نیست و نحوه استقرار، زمانبندی، آموزش و مدیریت دوره انتقال نیز میتواند نقش مهمی در نتیجه نهایی داشته باشد.
تجربهای که برای آینده مراقبت پرواز اهمیت دارد
گزارش Leeham News در نهایت یک مسئله مهم را برای پروژههای بزرگ نوسازی ATC مطرح میکند: فناوری زمانی میتواند واقعاً به کاهش بار کاری کنترلر منجر شود که فرآیند ورود آن به محیط عملیاتی نیز بهدرستی مدیریت شود.
در واقع، اتوماسیون را نمیتوان صرفاً بهعنوان جایگزینی برای وظایف انسانی در نظر گرفت. در محیطی مانند مراقبت پرواز که عملیات آن بهصورت لحظهای و مستمر انجام میشود، هر تغییر فناوری باید با در نظر گرفتن عامل انسانی، آموزش، رویههای عملیاتی، ظرفیت نیروی انسانی و الزامات ایمنی اجرا شود.
این موضوع برای صنعت مراقبت پرواز در کشورهای مختلف اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که هدف اصلی از توسعه فناوریهای جدید، صرفاً «خودکارسازی» نیست، بلکه باید در نهایت به افزایش ایمنی، ظرفیت، تابآوری و پشتیبانی مؤثرتر از تصمیمگیری کنترلر منجر شود.
گزارش GAO نیز در همین چارچوب تأکید میکند که نبود برآورد جامع هزینه چرخه عمر و برنامه زمانبندی یکپارچه، ریسک تأخیر، افزایش هزینه و اختلال در عملیات را افزایش میدهد.
منبع: Leeham News /
